Problematyka „Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela” ostatnidzwonek.pl
      Nowele Sienkiewicza | inne lektury | kontakt | reklama | Wersja mobilna
streszczeniaopracowaniabohaterowieżycie i twórczość autoratest   

Jesteś w: Ostatni dzwonek -> Lektury -> Nowele Sienkiewicza

Problematyka „Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela”

W niewielkiej noweli opisującej dzieje jedenastoletniego Michasia Sienkiewicz zademonstrował metody kształcenia w szkole pruskiej, ukazał ich bezwzględność i cel - próbę germanizacji polskiego społeczeństwa. Polskie dzieci starano się kształcić na prawowitych obywateli niemieckich, tak, by nie pamiętały o swojej przeszłości, pochodzeniu, nie znały historii i tradycji. Zwracano uwagę na akcent, nie wolno było rozmawiać w języku ojczystym. Zapoznawano młode pokolenie z historią i kulturą wroga. Za uchybienia uczniowie byli surowo karani i wydalani ze szkoły.

Naukę traktowano jako najważniejszy obowiązek, niekiedy jednak zbyt obciążający psychikę małego człowieka. Metody funkcjonowania szkoły pruskiej poznał dokładnie bohater noweli – jedenastoletni Michaś. Chłopiec nie potrafił podołać obowiązkom szkolnym, miał problemy z nauką języka niemieckiego i akcentem. Jego domowy korepetytor – pan Wawrzynkiewicz notował w pamiętniku: „Czasem prosiłem dla niego o wyrozumienie i względność, ale niemieccy profesorowie odpowiadali mi tylko, że dziecko psuję i rozpieszczam, że Michaś widocznie nie dość pracuje, że ma polski akcent i że beczy z lada powodu.”

Wawrzynkiewicz wiedział, że dziecko jest przeciętnie zdolne i nigdy nie będzie prymusem, niemniej Michaś przykładał się do nauki, pragnąc sprostać oczekiwaniom matki. Czuł się zagubiony, ponieważ w szkole drwiono z polskości, a on pod okiem prywatnego nauczyciela poznawał historię Polski. Wspólnie czytali podręcznik „Stryj synowcom opowiedział”. „Nie było żadnej wątpliwości, że polskiemu dziecku trafiało się słyszeć w niemieckiej szkole wiele rzeczy, które raniły jego najgłębsze uczucia i które były wprost zaprzeczeniem albo pogardą i wydrwiwaniem z kraju, języka, ojczystych tradycji, słowem – wszystkiego, co w domu nauczano je czcić i kochać.”

Pisząc o próbach wykorzenienia i zniszczenia polskości w młodych Polakach, Sienkiewicz poruszył zagadnienie patriotyzmu. Ukazał moralne rozterki polskiego chłopca poddanego germanizacji. Działania wymierzone w polskość raniły uczucia Michasia, „(...) odczuwał je boleśnie; nie śmiał zaprzeczyć, choć może nieraz miał ochotę krzyczeć z bólu, ale burzył się, zacinał zęby, gryzł i martwił. I tak do zmartwień, którymi karmiły go niepowodzenia i złe stopnie, przyrzucała nieopisanej goryczy rozterka moralna, w jakiej żył ciągle.”


Kulturkampf – walka o kulturę, polityka rządu pruskiego wobec Kościoła. Kanclerz niemiecki – Otto von Bismarck starał się ograniczyć rolę Kościoła katolickiego w państwie. Przyjęto zakaz używania języka polskiego na lekcjach religii, wprowadzono liczne ograniczenia dotyczące obsadzania stanowisk kościelnych. Kościół nie godził się na zmiany mierzące w jego autonomię. Sprzeciwiających się księży karano. Akcja kulturkampfu nie powiodła się – po roku 1878 „żelazny kanclerz” – Bismarck zawarł ugodę z Kościołem celem obopólnego zwalczania dążeń socjalistycznych. Kulturkampf przyczynił się do wzmocnienia polskiego ruchu narodowego.

Autor wypowiedział się także w sferze dydaktyki. Uznał za niesłuszne przeciążanie dzieci obowiązkami, czasem ponad ich siły. Zbytnie wymagania w połączeniu z presją mogą niewłaściwie wpływać na rozwój intelektualny, fizyczny i emocjonalny małego człowieka. Dzieciństwo ma swoje prawa i przywileje: „Ja przynajmniej w wieku Michasia, gdym latał za gołębiami po ulicach lub grywał w pliszki pod ratuszem, miałem swoje czasy zdrowia i wesołości.” – notował nauczyciel w swoim pamiętniku.

W okresie dzieciństwa tak samo ważny jest rozwój fizyczny jak intelektualny. Mały człowiek powinien poświęcać czas nie tylko na naukę, ale także na rozrywkę, zabawy z rówieśnikam: „Jestem sam nauczycielem, jakkolwiek prywatnym, i nie wiem, co bym robił na świecie, gdybym jeszcze stracił wiarę w wartość nauki i pożytek, jaki z niej płynie. Myślę tylko po prostu, że nauka nie powinna być tragedią dla dzieci, że łacina nie może zastąpić powietrza i zdrowia, a dobry lub zły akcent nie powinien stanowić o losie i życiu maleńkich istot. (...) Myślę także, że pedagogia lepiej spełnia swe zadanie, gdy dziecko czuje rękę prowadzącą je łagodnie, nie zaś nogę przygniatającą mu piersi i depcącą wszystko, co go nauczono czcić i kochać w domu.” – pisał Wawrzynkiewicz. Nie bez znaczenia są relacje pomiędzy dziećmi a rodzicami. Rodzice muszą wspierać swoje pociechy w ich dążeniach, akceptować słabostki dzieci, nie czyniąc z maluchów istot doskonałych. W tym sensie „Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela” podejmuje kwestie wychowawcze i psychologiczne – tematykę więzi rodzinnych, wymagań stawianych dzieciom przez rodziców. Matka głównego bohatera, wierząc w niepospolite zdolności syna, pośrednio przyczyniła się do jego tragedii. „Bóg Cię obdarzył, Michasiu, niezwykłymi zdolnościami – pisała matka – ufam więc, że nie zawiedziesz nadziei, jakie w tobie złożyłam, i że staniesz się krajowi i mnie pociechą.” Usiłując sprostać jej oczekiwaniom, chłopiec uczył się ponad siły. Nocami wstawał, by powtarzać materiał. Czytał w blasku lampy naftowej, w tajemnicy przed nauczycielem. Nadmierny wysiłek wywołał chorobę – zapalenie mózgu. Dziecka nie udało się wyleczyć. Michaś zmarł w Boże Narodzenie.

strona:    1    2  



On chce TO zrobić,
a Ty nie jesteś gotowa?

10 zdań, które pomogą Ci
zatrzymać chłopaka przy sobie!

Mój pierwszy raz...

Szybki test:

Kulturkampf to:
a) próba ograniczenia roli Kościoła katolickiego
b) walka o kulturę
c) wszystkie odpowiedzi są poprawne
d) polityka rządu pruskiego wobec Kościoła
Rozwiązanie

Sienkiewicz w noweli „Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela” nie porusza kwestii:
a) matczynej miłości
b) germanizacji
c) dydaktyki
d) samobójstwa
Rozwiązanie

Zobacz inne artykuły:

„Bartek Zwycięzca”
„Bartek Zwycięzca” – streszczenie szczegółowe
Charakterystyka Bartka Słowika
Czas i miejsce akcji „Bartka Zwycięzcy”
Geneza „Bartka Zwycięzcy”
Problematyka „Bartka Zwycięzcy”
Interpretacja tytułu – „Bartek Zwycięzca”
Narracja i styl w noweli „Bartek Zwycięzca”
Kompozycja „Bartka Zwycięzcy”
Charakterystyka pozostałych bohaterów „Bartka Zwycięzcy”
Plan wydarzeń „Bartka Zwycięzcy”
Motywy literackie w noweli „Bartek Zwycięzca”
Najważniejsze cytaty z noweli „Bartek Zwycięzca”

„Janko Muzykant”
„Janko Muzykant” – streszczenie szczegółowe
Charakterystyka Janka Muzykanta
Czas i miejsce akcji „Janka Muzykanta”
Geneza „Janka Muzykanta”
Problematyka „Janka Muzykanta”
Kompozycja „Janka Muzykanta”
Znaczenie tytułu noweli „Janko Muzykant”
Narracja i styl w „Janku Muzykancie”
Plan wydarzeń „Janka Muzykanta”
Motywy literackie w „Janku Muzykancie”
Ekranizacja „Janka Muzykanta”
Najważniejsze cytaty z „Janka Muzykanta”

„Latarnik”
„Latarnik” – streszczenie szczegółowe
Charakterystyka Skawińskiego – „Odyseusza – emigranta”
Geneza „Latarnika”
Czas i miejsce akcji „Latarnika”
Skawiński - dzieje głównego bohatera
Problematyka „Latarnika”
Wyjaśnienie tytułu noweli „Latarnik”
Plan wydarzeń „Latarnika”
Konstrukcja i narracja „Latarnika”
Motywy literackie w „Latarniku”
Najważniejsze cytaty z „Latarnika”

„Sachem”
„Sachem” – streszczenie szczegółowe
Charakterystyka Sachema
Czas i miejsce akcji noweli „Sachem”
Geneza noweli „Sachem”
Wyjaśnienie tytułu „Sachem”
Konstrukcja noweli „Sachem”
Pozostali bohaterowie noweli „Sachem”
Plan zdarzeń noweli „Sachem”
Motywy literackie w „Sachemie”
Najważniejsze cytaty noweli „Sachem”

„Szkice węglem”
„Szkice węglem” – streszczenie szczegółowe
Czas i miejsce akcji noweli „Szkice węglem”
Geneza „Szkiców węglem”
Charakterystyka Wawrzona Rzepy
Charakterystyka Marii Rzepowej
Charakterystyka Zołzikiewicza
Problematyka „Szkiców węglem”
Narracja i styl w noweli „Szkice węglem”
Konstrukcja „Szkiców węglem”
Interpretacja tytułu – „Szkice węglem”
Pozostali bohaterowie „Szkiców węglem”
Motywy literackie w noweli „Szkice węglem”
Plan wydarzeń noweli „Szkice węglem”
Ekranizacja „Szkiców węglem”
Najważniejsze cytaty z noweli „Szkice węglem”

„Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela”
„Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela” – streszczenie szczegółowe
Charakterystyka Michasia
Czas i miejsce akcji „Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela”
Geneza „Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela”
Problematyka „Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela”
Narracja w noweli „Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela”
Kompozycja i styl noweli „Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela”
Wyjaśnienie tytułu „Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela”
Charakterystyka pozostałych bohaterów noweli „Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela”
Plan wydarzeń noweli „Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela”
Motywy literackie w noweli „Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela”
Najważniejsze cytaty z noweli „Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela”

Inne
Henryk Sienkiewicz - biografia
Nowelistyka Henryka Sienkiewicza
Twórczość Sienkiewicza
Kalendarium życia Henryka Sienkiewicza
O Sienkiewiczu powiedzieli...
Sienkiewicz - ciekawostki
Nowela jako gatunek. Wyznaczniki
Bibliografia





Tagi: